Las ditgas grischunas nun èn uschè genuinas

(rcb)

Da 1940-1960 ha Arnold Büehli rimnà ditgas en l'entir Grischun e publitgà quellas en ils dus toms bain conuschents "Mythologische Landeskunde von Graubündem". Tenor sia opiniun eran sias ditgas puramain autoctonas. EI partiva da l'idea ch'il pur grischun nutriva sasez spirtalmain. Questa vista deriva da la romantica che localisava l'origin da las ditgas en temps arcaics. L'istoricra dr. Ursula Brunold ha en in referat tegnì a Cuira cumprovà che las ditgas nun èn uschè genuinas sco i para. Tranter auter ha ella constatà ch'ina ditga che valeva enturn 1900 sco indigena per Sevgein e Domat è da chattar en I'"Appenzeller Kalender" da 1770. Ils Grischuns nun eran uschè isolads sco nus pensain. Lectura "estra" pudeva er cuntanscher nossas vals. 
Era la lectura che be ina elita spirtala legeva, vegniva purtada ora el pievel. Ils intermediaturs eran en general plevons e predicaturs. La ditga vegniva applitgada sco med d'instrucziun per render plausiblas teorias ideologicas e pedagogicas al simpel burgais. - Tge ha alura il pievel anc da far cun la ditga? La moda da raquintar, ils motivs e la materia ch'i elegevan, correspundevan a lur mund. Quel reflecteschan las ditgas anc oz e dattan perditga da lur giavischs e basegns. En quest senn ha Ursula Brunold bain eliminà in pau l'ornamentica stortigliada che cuvriva il mund da las ditgas, ma ella ha era scuvert ed avert novas portas che pon manar ad interessantas perscrutaziuns literarsociologicas. Uschia pon las ditgas popularas daventar fritgaivlas per l'istorgia sociala.