Aspects rumantschs da la dumbraziun dal pievel 2000

(lr)

La versiun en rumantsch grischun dal questiunari da la dumbraziun dal pievel 2000 ha surdumandà numerusas Rumantschas e numerus Rumantschs. Ins ha adina puspè pudair udir ch'ils pleds sajan per part memia grevs da chapir u chaschunian malchapientschas. Tals problems n'han dentant betg da far cun il rumantsch grischun. Els èn plitgunsch in resultat da la inabilitad da leger e chapir insumma ils documents en lingua rumantscha. Las difficultads d'emplenir formulars uffizials existan er en pliras linguas e sa manifestassan er en ils singuls idioms rumantschs. Il problem ch'ina part da la populaziun ha cun il rumantsch grischun duess pia deviar dal problem che quella ha cun il rumantsch en general. Ils blers pleds che pon chaschunar difficultads en tschertas regiuns e vischnancas èn numnadamain identics cun la gronda part dals pleds en ils idioms ed èn da chattar en ils vocabularis idiomatics. Igl è perquai memia simpel da dar la culpa per las atgnas difficultads da chapir tals texts en rumantsch grischun. Per evitar tals problems da chapientscha en l'avegnir fissi da ponderar da realisar documents uffizials en furma bilingua rumantsch grischun-tudestg, almain per in tschert temp. 
Sper la dumonda dal rumantsch grischun ha fatschentà in auter tema en connex cun la dumbraziun dal pievel: la dumonda davart la lingua materna. Questa simpla dumonda n'han ins pudì chattar nagliur en il questiunari. Perencunter han ins dastgà respunder a las dumondas "Tge è la lingua, en la quala Vus patratgais e che Vus savais il meglier?" e "Tge lingua(s) discurris Vus regularmain?" Per bleras Rumantschas e blers Rumantschs en la Bassa munta quai in dilemma. Schebain ch'il rumantsch e lur lingua materna, na dovran els betg pli regularmain il rumantsch e lur cumpetenza dal rumantsch ha diminuì en favur dal tudestg. Per quest motiv han els stuì far la crusch tar il tudestg ch'è daventà lur meglier linguatg. Ina pitschna minoritad sco la Rumantschia daventa pia anc pli pitschna tras ina negligientscha birocratica. Per cuntanscher ina relevaziun adequata da la situaziun linguistica fissi dentant fitg impurtant da tschentar er la dumonda davart la lingua materna.
As las autras communitads linguisticas svizras na sa tschenta strusch quest problem, perquai che la lingua materna è per gronda part identica cun il meglier linguatg e cun la lingua en la quala la glieud patratga.