Tgi che ha pradas rumantschas ha dapli flurs
In nov studi davart la biodiversitad sin pradas alpinas

Da Claudia Cadruvi, ANR

Il verset rumantsch «Tgi che sa rumantsch sa dapli» obtegna in pendant biologic. Quel sa numna: «Tgi che ha ina prada rumantscha, ha dapli flurs». Quai n'è nagina pulacca, mabain cumprovà scientificamain. Sin pradas alpinas hai bleras flurs, fains e pastgs. In botanicher descrivess uschia: «La biodiversitad sin las surfatschas da l'areal alpin è surprendenta.» Ma i n'emporta nagut, sch'ins dovra il patuà scientific u pleds normals. La constataziun ch'i dat dapli flurs e plantas en il territori da las Alps n'è nagut nov.
Sch'in studi demussa dentant che la biodiversitad sin pradas rumantschas è pli gronda che quella sin las pradas dals Gualsers u dals Germans, èsi nairas uras da gizzar las ureglias.

Examinà 216 parcellas
Il nov studi è vegnida fatga sut il patrunadi dal «Program naziunal da retschertga (PNR)». Ella intercuresch – ditg cun pleds simpels – las consequenzas da las tradiziuns culturalas sin la biodiversitad sin pradas e pastgiras alpinas. A la testa dal studi stattan: Markus Fischer, professer a Potsdam e Jürg Stöcklin da l'institut botanic a Basilea.
Las duas botanicras Anne Weyand e Katrin Maurer han fatg la lavur da basa. En dudesch vischnancas han ellas intercurì 216 parcellas: en la val, sin ils culms e sin las alps. Sin las parcellas han ellas dumbrà flurs, plantas e schizunt prendì a chasa pastgs per intercurir ils gens.

Nagut nov...
Davart ils resultats dal studi hai dà l'entschatta da quest mais ina publicaziun da pressa. Quella cuntegna constataziuns che n'èn insumma betg interessantas per glieud che viva en las muntognas e datiers da l'agricultura. P. ex.: «En general èsi sa mussà che las parcellas betg engraschadas eran pli multifaras che las parcellas engraschadas.» In'autra constataziun: «La multifariadad da plantas è pli gronda sin ils funs cultivads che sin ils funs ch'ins ha chalà da cultivar.»

... u forsa tuttina insatge nov?
Ma la finala vegni tuttina anc interessant: Ina prada cultivada sin pliras modas porta dapli diversitad che funs cultivads be sin ina moda. «Uschia existan en las vals (Talstufe) da vischnancas da tradiziun rumantscha pli bleras differentas modas da cultivaziun ch'en vischnancas da tradiziun germana u en vischnancas gualsras.»
Curt e bun: Las vischnancas rumantschas che cultiveschan da vegl ennà lur pradas sin bleras modas han ina pli gronda biodiversitad. Uschè simpel na statti sa chapescha betg scrit en la communicaziun da pressa, ma il «Tages-Anzeiger», ch'è s'approfundà en il studi, ha interpretà la chaussa uschia. L'artitgel dals 14 da settember porta il titel: «Gronda varietad da spezias sin pradas da vitgs rumantschs».

Sistem d'ierta
La gasetta turitgaisa ha discurrì cun Katrin Maurer, ina da las botanicras. Ella di: En ils territoris rumantschs hajan pli baud tut ils uffants ertà tuttina bler funs dals geniturs. Uschia sajan ils funs daventads in mosaic da bleras pitschnas scrottas.
Mintga parcella saja vegnida cultivada sin autra moda, sco pastgira, sco magher, sco prà engraschà u per plantar dumiec. La diversitad da cultivaziun saja la raschun per la diversitad biologica.
La diversitad biologica en las Alps na saja betg sulet dada da la natira, mabain in resultat da la endinada lavur dals purs da muntogna, pretenda la perscrutadra.

Ramosch ha las bleras plantas
Il team ha perscrutà suandantas vischnancas: Ramosch (GR), Braggio (GR), Trun (GR), Bedretto (TI), Linthal (GL), Unterschächen (UR), Gadmen (BE), Guttannen (BE), Pany (GR), Vals (GR), Medels (GR), Bosco Gurin (TI). La glista da vischnancas è vegnida publitgada en l'internet.
Tranter 176 e 284 differents sorts plantas ha il team chattà en las vischnancas. Las pli bleras plantas hai gì a Ramosch.

Quantas vischnancas rumantschas?
En la communicaziun da pressa dal PNR stà scrit ch'il team haja intercurì quatter vischnancas rumantschas, quatter vischnancas gualsras e quatter vischnancas germanas. Ma sin la glista figureschan sulet trais vischnancas rumantschas. Nun ch'i sa tractass tar la vischnanca da Pany (GR) d'in sbagl, ed i fiss en sasez manegià la vischnanca da Pigniu u forsa schizunt Pany, la fracziun da Luzein?

I resta tuttina da sperar che la conclusiun «scientifica», era sch'ella sa basa sulet sin trais empè da quatter vischnancas, è vaira e ch'ins po dir: Tgi che ha ina prada rumantscha ha dapli flurs.