Bleras vegnan pir cura ch’igl è memia tard
A Cuira datti ina cussegliaziun d’egualitad pertutgant «lavur e clamada»
¨
Da Claudia Cadruvi, ANR

Tina Mazina Semadeni ed Annetta Simeon spetgan sin clientella. Simeon è giurista, Semadeni è cussegliadra da professiun. Ellas sa gidan cun mammas che vulan puspè lavurar ordaifer il perchasa u cun dunnas che han dumondas giuridicas. Il post da cussegliaziun è vegnì installà en connex cun l’artitgel d’egualitad. Teoreticamain pon era umens, che sa sentan discriminads, far diever da la cussegliaziun. Ina consultaziun custa 40 francs. Per la glieud da las regiuns datti era la pussaivladad da dumandar cussegl al telefon.

Retegnientschas
«En sasez avess jau duì vegnir gia avant tar vus» u «Bun ch’i dat quest post da cussegliaziun». Questas reacziuns audan las duas cussegliadras savens. Tuttina na vegn il post da cussegliaziun betg frequentà uschè stedi. Las dunnas han retegnientschas da far diever dal servetsch. «Blers s’imagineschan che nus giurists sajan sappia Dieu tge mitus. Ma cura che las dunnas vesan mai, perdan ellas immediat la tema», raquinta Simeon. Semadeni fa l’experientscha che las dunnas emprovan per tut pretsch da schliar persulas ils problems. Pir cura ch’il squitsch – p. ex. da mobbing – surpassa las forzas e las dunnas èn malsaunas da spir pressiun e disgust, vegnan ellas en ina consultaziun. 

Sa dustar per l’atgna pel – u paja
Las duas cussegliadras giavischassan perquai che las dunnas vegnissan avant ch’igl è acut. Ins duess avair il curaschi da sa dustar, era sch’ins ha magari il sentiment ch’il problem na saja betg urgentischem. Simeon tractass gugent ina giada in cas classic da paja, nua ch’ina dunna obtegna pli pauc salari ch’in um che presta la medema lavur. Ma sur da paja na vegnia betg discurrì en noss pajais, constatescha Simeon. Blers na sappian betg precis tge ch’ils collegas gudognan. Il contract da lavur obligheschia savens ils emploiads da taschair davart l’autezza da paja. Per vegnir en ina consultaziun giuridica, tanschia dentant era gia, sch’ina dunna haja be il suspect fundà ch’in collega gudogna dapli, di Simeon. La dunna na stoppia anc betg mussar si tut en detagl. 

Tge far sch’ins vegn en speranza?
Ingiustias tranter collegas da differentas schlattainas cumenzian gia cun la repartiziun da las incumbensas. Las dunnas survegnian lavurs repetitivas entant ch’ils umens dastgian tractar cas cumplitgads. Sin quella moda possian ils umens sa profilar. Sch’i giaja pli tard per ina promoziun, survegnian els la plazza da schef. Simeon è da l’opiniun ch’i valia era en tals cas la paina da sa dustar. La basa legala per l’egualitad saja avant maun. Ma l’egualitad en la vita quotidiana na saja anc ditg betg cuntanschida. Il pli savens vegn Simeon consultada da dunnas en speranza. Ellas vulan savair cura ch’ellas ston dar giu la plazza e quant ditg ch’ellas pon retrair il salari suenter la naschientscha. En tals cas avertescha Simeon adina da visar la plazza pir suenter il part, era sch’ils patruns pretendan che la dunna scrivia gia avant la desditga. Ils arguments da Simeon: «Sch’ina dunna ha ina spersa ed ella ha gia visà sia plazza, stat ella qua senza uffant e senza plazza. Quai è ina rusna che chaschuna gronds problems psichics.» Ils pajaments suenter il part dependian dals onns da servetsch e sch’ins haja in contract tar ina interpresa privata u in contract dal dretg public.

Discurrer è l’emprim pass da liberaziun
Semadeni s’occupa dad emploiadas che pateschan da mobbing u che vegnan mulestadas sexualmain. Dunnas mulestadas hajan grondas temas. Il turpetg saja fitg grond. Da questas chaussas raquintian bleras dunnas gnanca a la meglra amia. Dasperas munta gist il discurrer in pass da deliberaziun. Semadeni raquinta d’in cas che tuna l’emprim mument banal. Ma el mussa bain quant svelt che dunnas sa sentan sfurzadas da taschair: Ina emploiada era sut squitsch. Per l’ina pervi da sia scheffa. Per l’autra pervi da clients. In dals clients dumandava p. ex. adina puspè, sch’ella vegnia a baiver café cun el. L’emploiada na leva en sasez betg baiver café cun quel client. Tuttina na gughegiava ella betg da dir «na». Ella aveva ina tala tema da perder il client, ch’ella gieva adina puspè cun el. L’emploiada ha pudì schliar ses problem cun il «client da café» gia suenter l’emprima consultaziun tar Semadeni. La dunna ha ina giada pudì discurrer cun insatgi che ha prendì serius ses problem. Semadeni ha era gidà l’emploiada a tschertgar ina formulaziun adattada per refusar «l’invitaziun dal client». 

Il mastergn giavischà
Las pli bleras dunnas che vegnan tar Semadeni han lavurà ditg en il perchasa. Ellas vulan (u ston) turnar en la clamada, ma na san anc betg co far quai. Ellas veglian far insatge nov. Ma scolaziuns custan bler temp, energia e daners. Perquai fa Semadeni cun las dunnas ina planisaziun a curta vista ed ina planisaziun a lunga vista. Il principal saja savens che la dunna gughegia da cumenzar cun in «job». Era sche quai saja forsa betg exact la lavur che correspundia als siemis professiunals. A lunga vista possian ins prender en mira ina meglra plazza ed ina scolaziun. Persunas creschidas hajan era la pussaivladad da far ils medems diploms sco ils emprendists. Els stoppian demussar ch’els hajan lavurà ditg avunda en in mastergn. Lura possian ellas prender suenter ils examens necessaris. Uschia van qua u là siemis professiunals en vigur che parevan nuncuntanschibels. 

Per ina consultaziun pon ins s’annunziar al Secretariat da la centrala da dunnas, Gürtelstrasse 24, 7000 Cuira. Telefon 081 284 80 75