Tuns fauss en noss mund
In filosof spiertus demascra l'idolatria

Da Guiu Sobiela-Caanitz

Quest onn è il festival musical da Lucerna vegnì avert d’in Rumen prominent, il filosof e scriptur prof. Andrei Plesu (Bucuresti) ch’è stà minister da l’exteriur suenter la fin dal dictatur Nicolae Ceausescu (1918–1989). Plesu ha resguardà en moda cunvegnenta la noda musicala da l’occurrenza; en la segunda mesadad da ses pled (1) ha’l dentant tutgà ina dumonda centrala da noss continent, ina dumonda che n’interessa betg be ils pajais numnads “da l’ost”.

“Mintga naziun ha in anghel protectur”
Il referent ha discurrì dals anghels, e quai en ina moda che fa endament quests maletgs da l’arvieut a staila sur il chor da la baselgia veglia da Falera: “Quatter anghels sunan instruments da cordas, trais sunan instruments a flad, in tegn in cudesch avert cun notas da choral” (2). Plesu da sia vart: “Tranter ils anghels e la musica datti in connex da vegl ennà. Lur occupaziun la pli nobla è chantar. Els èn organisads en chors ed orchesters maiestus e laudan d’in cuntin la creaziun e cunzunt ses Creatur. Quai fani cun vuschs perfetgas ed instruments adattads, spezialmain posaunas. Uschia l’evangeli da Mattieu (24, 31): ‘El trametta ses anghels cun posaunas sonoras’ (…). Da mes pajais en l’Europa da l’ost san ins per regla uschè pauc sco dals anghels. In teolog protestant dal 19avel secul (…) als ha definids ‘utschels mezmieurs metafisics’. En quest cas astga ma numnar cumpetent; mia patria, la Rumenia, enconusch’ins generalmain sco il pajais da Dracula, il vampir, l’utschè mezmieur”. Plesu ha lura descrit pli manidlamain las activitads musicalas dals anghels: “I commenteschan d’in cuntin il sun dal mund cun ina ritga varietad d’imnis, sco il Sanctus, il Gloria, il givel, ils psalms, l’Alleluja (…). Els èn abels da furmar in orchester unifitgà. Sut lur impuls e tenor lur model chantan tuts, perquai che tut stat en connex cun ina u l’autra instanza angelica. En il cudesch d’Enoh, text religius renumnà da l’antica gidieua, legiainsa: ‘Mintga chaussa ha ses anghels, las stagiuns ed ils onns, ils flums ed ils mars, la fritga e l’erva, la naiv ed ils nivels, las stailas’.”

Savens aud’ins dissonanzas
Dentant n’è betg tut perfetg sin terra: “Per mintgin èsi evident che nus na vivain en in paradis (…). En la musica generala tunan savens notas faussas (…). La carstgaunadad sa preschenta memia savens sco in chor che sa sparta, in orchester dirigì mal u schizunt senza dirigent. Jau na vi enumerar tuttas dissonanzas acutas e cronicas da noss mund. Per la segunda part da mes pled tscherna be ina, numnadamain il scumbigl acustic che la dispita tranter naziuns u l’insistenza dals naziunalissems chaschuna fitg damanaivel da nus (…). Tuts gronds erudits dal cristianissem tempriv manegiavan che l’urden da Dieu attribueschia in agen anghel protectur a mintga schlattaina umana. In anghel na datti pia betg be per mintga carstgaun, mabain era per ses pievel. En lez senn ans instruescha quest text da Basilius Magnus (quart tschientaner): ‘Igl era gia la ductrina da Moses e dals profets ch’i dettia anghels che presidieschian naziuns entiras’ (…). Il tschintgavel cudesch da Moses (32,
8–9), en sia versiun grecca numnada dals setanta, scriva che Dieu haja attribuì in anghel protectur a mintga pievel (…). Commentaris gidieus da la ditga da la tur da Babel (…) rapportan ch’ina armada da setanta anghels haja derasà ils descendents da Noah sin tut la terra e mussà setanta linguatgs differents als umans. Nus astgain pia ans metter avant che mintga cuminanza etnica exprimia l’atgnadad, il destin istoric, la verva e cultura d’in princip spiertal, in anghel (…). Qua a Lucerna è cumparì 1956 in cudesch d’Otto Hophan davart ils anghels; là scriva’l (…): ‘Era mia patria, la Svizra, ha ses anghel protectur. Ella è memia pitschna per basegnar in archanghel. Ma lez anghel buntadaivel (…) è uschè pussant ch’el ha manà quest pievel da pasturs en salvament entras il fieu da duas guerras mundialas’ (…). Tenor la tradiziun ston ils anghels dals pievels dar pled e fatg ensemen cun lezs cun occasiun dal giuvenessendi.”

In princip superiur
Sin quai vegn Plesu tar ina dumonda centrala da noss temp: “La protecziun d’in anghel per mintga naziun duess ans dar in sentiment da quietezza plain speranza. La realitad stuess confermar lez sentiment e guardar ora sco ina festa populara perpetna (…). Co declerar pia las guerras, ils odis tranter pievels, il fatg ch’ina u l’autra naziun glischna mintgatant vers l’inumanitad? (…) Quai succeda cura ch’ins adura l’anghel cun ina obedientscha e veneraziun che be Dieu merita normalmain. Quai repeta atgnamain l’errur dals anghels crudads. Els èn crudads entras l’ambiziun d’usurpar il tron dal Bab (…). Er ils naziunalissems agressivs fan il sbagl da surdimensiunar l’instanza naziunala, da tschentar las valurs naziunalas sur tut tschellas. La naziun usurpescha il plaz da l’amur per il proxim, da la sabientscha e finalmain schizunt da Dieu (…). Nus emblidain che ‘nossa patria è situada en il tschiel’, sco che Paulus scriva, e transfurmain nossa chasa terrestra en in tempel d’idols, in cunfin dubius, la suletta giustificaziun da nossa vanitad (…). Savens surdovr’ins il num da Cristus en ina retorica naziunalista barbara. Vairamain cuntradi la cardientscha sincera radicalmain a la xenofobia. Jau ma smirvegl ch’in uman po sa declerar cristian ed a medem temp crair che Dieu saja naschì a Belgrad, Sarajevo, Washington u Wuppertal (…). Da l’appartegnientscha a l’ina u l’autra naziun deriva ina responsabladad. I n’è betg per cas ch’ins nascha aifer ina naziun determinada (…). Quai stgaffescha in liom istoric cun tschels, cunzunt il liom nunditg dal linguatg che collia ed unescha entadim tut ses utilisaders. Mintga naziun ha in senn en l’istorgia mundiala (…). L’identitad naziunala s’enclegia da sasezza e lavura d’in cuntin en nus. Las naziuns han anc ina realitad fitg ferma; lur varietad è il sal da la terra (…). Ins duai las tschentar en il dretg lieu (…) senza idolatria (…). Ins na sto acceptar e responsar l’identitad naziunala en furma da rivalitad triviala tranter pievels, mabain d’ina offensiva da creativitad. Ins na dastga dasdar ils malspierts che dorman en l’olma precara da las naziuns; perquai ston ins suttametter lur anghels a la controlla d’in princip superiur (…). Igl è ina eresia fatala da servir fanaticamain l’anghel da la naziun.”

1) Versiun tudestga scursanida en: Neue Zürcher Zeitung, 1. e 2 da settember 2001, p. 83-84.
2) Ignaz Cathomen e Giusep Venzin, Falera, St. Remigius. D-94034 Passau (Kunstverlag Peda, Tittinger Straße 19, ISBN 3-92729635-X) 1999, p. 17. Fax 0049 851 73629. Posta electronica: KunstverlagPeda@t-online-de