«Sessanta giadas dapli daners per la guerra che per la pasch»

Cun Stefan Luzi ha discurrì Claudia Cadruvi/ANR

Era glieud etablida da l’economia saja ozendi betg pli uschè stgaudada per il militar. Dapi l‘emprima votaziun davart «ina Svizra senza l’armada» il 1989 saja noss pajais sa midà radicalmain, di Stefan Luzi, secretari da la GSoA. Ils 2 da december votescha il pievel svizzer betg sulet davart «l’iniziativa per abolir l’armada». La GSoA ha era mess sin maisa «l’iniziativa per in servetsch voluntari per la pasch». 

N’èsi betg daditg ord moda da vulair dismetter l’armada? 
Stefan Luzi: Tenor las reacziuns che jau survegn en il secretariat da la GSoA betg. Nus avain blera glieud giuvna che s’interessescha per nossas duas iniziativas. Dapi la votaziun «per abolir l’armada» il 1989 è sa midà bler. Il mund n’è betg pli quai ch’el era lura. Era la Svizra e la GSoA èn sa midadas. Ins na po perquai betg cumparegliar la votaziun dal 1989 cun quella dal 2001. 

Tge è la differenza? 
La differenza essenziala è che l’armada svizra aveva pli baud anc la funcziun da defender noss pajais. Insaco tutgava l’armada era tar l’identitad svizra. Plinavant fraternisava l’economia fermamain cun l’armada. Da quest temp aveva Villiger ina giada ditg: La Svizra n’ha betg sulet in’armada, ella è in’armada. Quai n’è oz betg pli uschia. Oz datti perfin glieud ord l’economia che telefonescha al secretariat da la GSoA per dumandar co ch’ins pudess far vegnir liber lur emploiads da l’armada. 

En vista al temp guerril dad oz sa sminuescha la schanza per las duas iniziativas. Daco na retira la GSoA betg sias iniziativas? 
Quai fiss absurd. Las iniziativas tschentan numnadamain gist las dumondas ch’èn uss brisantas. Numnadamain: Co van ins enturn cun conflicts? Ni, tge po la Svizra contribuir per augmentar la segirezza sin quest mund? Igl è cler ch’ils eveniments dals davos mais han chaschunà in schoc. Tras quai datti sa chapescha era in grond basegn da segirezza tar la populaziun svizra. Perquai vegnan ils arguments da l’armada a chattar buna accoglientscha tar tscherts votants. 

Tge munta lura segirezza per Vus? 
Questa dumonda ha survegnì quest onn ina nova dimensiun. En mes egls datti duas conclusiuns. Cunter terror ed attentaders, ch’èn pronts da perder la vita, na datti nagina segirezza militara. La pli gronda armada n’ha betg pudì impedir las attatgas en l’America. Il segund facit stat en connex cun la guerra da vendetga en Afghanistan. Ins sto far insatge cunter terror, quel na dastg’ins betg acceptar. Ma cun mesiras militaras na dumognan ins betg il terror. Il mund vegn uss separà en duas parts, ina part cun ils buns e pulits, pia ils Americans e ses alliads. Ed ina part dals nauschs cun stadis da canagliaria. Questa separaziun en dus pols na porta betg dapli segirtad. Il cuntrari. 

Tge è Voss recept? 
I tuna forsa schizunt macaber. Ma questa separaziun munta era ina schanza per la GSoA. Blera glieud fa numnadamain patratgs pli profunds davart motivs che han manà a questa situaziun. Ha questa guerra forsa da far insatge cun il fatg ch’ins dat ora sin noss mund sessanta giadas dapli per la guerra che per la pasch? Ni hai da far insatge cun il fatg ch’i mora mintgadi 30 000 persunas da la fom? Ni hai forsa era da far insatge cun il fatg che 300 multi milliardaris possedan dapli daners che la mesadad da la carstgaunadad? Ston ins procurar per segirezza cun mesiras militaras? Na fissi betg inditgà da procurar per dapli solidaritad per in mund pli gist e main privlus? 

Co pon ins lura realisar quai? 
Nossas ideas sa basan sin la lavur en ils territoris da conflict dal Balcan. La GSoA è stada activa là en la lavur cunter la guerra. Sin fundament da questas experientschas avain nus sviluppà nossas iniziativas. I sa mussa adina puspè ch’ins na po betg schliar conflicts cun mesiras militaras. I dovra stentas – cunzunt era da la Svizra – per chattar schliaziuns civilas. Recepts na datti betg. Nus purschain ina alternativa. Quai è nossa segunda iniziativa, «l’iniziativa per in servetsch per la pasch». 

L’emprima iniziativa preveda che la Svizra pudess sa participar ad operaziuns da la ONU? Quai è bain ina cuntradicziun. 
Nus n’essan betg pacifists fundamentals. Mintgatant escaleschan conflicts uschè fitg ch’ins duai retegnair els cun meds militars. Tar Ruanda ston ins p. ex. tschentar questa dumonda, sch’i na fiss betg stà pli prudent d’intervegnir. Talas intervenziuns ston dentant adina succeder entaifer la ONU che vegn legitimada da tuts pajais da quest mund. Ma questa dumonda n’ha betg prioritad. Sch’ins considerescha quant pauc che vegn dà ora per la pasch è la dumonda essenziala e primara ina tut autra: Han ins fatg tut il pussaivel cun meds civils per procurar per la pasch?  

L’armada svizra fa adina buns servetschs en cas da catastrofas. 
Quest argument vegn segir duvrà cunter noss’iniziativa. Ma daco sto quai esser glieud en unifurma che gida en cas da catastrofas? E daco dovra ins in’armada che spenda mintga onn diesch milliardas per aviuns e novs panzers per gidar en cas da catastrofas da la natira. Nus postulain ch’il cor d’agid da catastrofas surpiglia quest pensum en il futur. 

Trais vuschs fitg engaschadas che lavuran da preschent per la GSoA han lioms grischuns. Il secretari en la centrala svizra da la GSoA è Stefan Luzi. El è creschì si a Tavau e viva uss dapi tschintg onns a Turitg nua ch’el studegia scienza politica. Hans Hartmann che s’engascha en il comité da coordinaziun da la GSoA, è creschì si a Haldenstein. Nico Lutz è s’engaschà ils ultims onns fermamain per las duas iniziativas. Entaifer la GSoA è el quasi il pledader da pressa, era sche questa organisaziun n’enconuscha en sasez betg tals posts. Lutz è burgais da Medel ed è creschì si a Berna. La GSoA ha registrà 30 000 adressas da simpatisants. Radund 450 persunas s’engaschan activamain, repartan gasettas e rimnan suttascripziuns.