Ina gasetta cun spiert avert

Da Guiu Sobiela-Caanitz 

La cuminanza ladina dolomitana publitgescha mintga emna «La Usc di Ladins» («La vusch dals Ladins»), ina gasetta1) be per ladin da l’emprima fin a la davosa pagina, schizunt en ils inserats e la reclama. Il cuntegn mussa che l’editura, l’«Union generala di Ladins dles Dolomites» (parsura Hilda Pizzinini), ha savì sa stgaffir ina rait spessa da contacts europeics. Trais artitgels dal nr. 9/2001 meritan era l’attenziun da la Rumantschia. 

Ina scuntrada europeica da giuventetgna 
«Fraternité anter scolés europeans» (pp. 1 e 3): Lucia Gross (Val da Fascia) rapporta d’Euroscola, ina scuntrada da giuventetgna da scola or da pliras minoritads europeicas, organisada mintga dus onns en in’autra regiun, «l’emprim onn en Bretagna, lura en Frisia, a Trieste [tar ils Slovens, GSC], en Scozia ed utrò». En matg 2001 tutgi a las Dolomitas, cun l’agid finanzial da l’Uniun europeica, la regiun Trentin-Tirol dal sid e la provinza da Bulsaun. Ins spetga var «500 uffants, tranter giasts e Ladins, cunzunt quels da segunda reala e secundara, ma ins giavischa en mintga cas che tuts scolars da tuts livels en las valladas ladinas possian trair a niz lezza occasiun d’enritgiment cultural». L’autura resumescha il program: «Ils 3 da matg, gievgia, a Cortina vegnan tuttas gruppas beneventadas, lura suonda la premiera da l’operetta ladina ‘Conturina’. Ils 4, venderdi, a Moena [giusum la Val da Fascia, GSC] vegn in simposi per la magistraglia e mintga uman interessà, davart las experientschas didacticas tar l’instrucziun en linguatgs da minoritads, entant ch’ils uffants pon visitar las bellezzas da las Dolomitas. La sonda a Sëlva [per tudestg »Wolkenstein«, Val Gherdëina, GSC] è reservada a sport e festa». L’autura concluda: «Lezza occurrenza porscha l’occasiun da mussar a noss uffants a far stim dals auters ed als respectar, ina lecziun da toleranza adina pli basegnaivla, sco ch’i para sch’ins guarda enturn». 

Il ladin, linguatg autonom 
Lois Trebo (Badia), en in artitgel entitulà «Ladin, lingaz o dialet talian?» (p. 3), fa endament ch’il romanist Graziadio Isaia Ascoli (1829–1907) ha cumprovà «l’unitad retorumantscha tranter 
La «Vusch» ladina dolomitana Grischun, Dolomitas e Friul» e che lezza è vegnida confermada da blers perscrutaders; el numna t. a. Robert da Planta (1864–1937), Chasper Pult (1869– 1939) ed Alexi Decurtins. Da l’autra vart menziuna’l la tesa naziunalista da Carlo Battisti (1882–1977) «ch’il ladin saja be in dialect talian, (…) oz in sain cun ina pulita sfessa». Deplorablamain ha in scolar attempà da Battisti gist edì ina cumpilaziun d’artitgels da lez, da sasez e d’auters auturs, la quala «fa scalinar sia stgella». Trebo concluda cun ina constataziun che mintga carstgaun senza pregiudizis po far viagiond en las Dolomitas: «Noss ladin è in linguatg autonom». 

In congress da translaziun en Catalugna 
Da Sara Planatscher (Badia) è in artitgel davart «L’importanza dla traduziun» (p. 4). Ina da las universitads da Barcelona posseda ina Facultad da translaziun e d’interpretaziun nua ch’ins po emprender «arab, chinais, giapunais, grec, polac, portugais, russ, talian e tschec». Questa organisescha dals 29 fin als 31 d’october 2001 «il tschintgavel Congress internaziunal da translaziun, davart la relevanza da lezza en las relaziuns tranter culturas, resguardond cunzunt quels linguatgs ch’ins dovra il pli pauc cun translatar. La scuntrada tracta la versiun en e da tschantschas pauc duvradas, lura en connex cun l’egemonia d’ina cultura e cun l’intermediaziun tranter culturas, il plaz da la cultura en la scolaziun da traducziun per linguatgs pauc duvrads euv. Glieud dal mund entir è envidada d’inoltrar lavurs da tut il pli 300 pleds davart lezzas dumondas u insumma davart la traducziun da tschantschas pauc duvradas (…); il termin è ils 30 d’avrigl 2001»2). I sa tracta pia da s’exprimer en scrit davart problems, niz u senn da translaziuns en u ord in linguatg che vala sco «pitschen». La Cumissiun scientifica dal congress dat la preferenza a contribuziuns scrittas en ina da las nov linguas numnadas sura, las qualas ins instruescha uschiglio pauc en Catalugna. Segir pon ins inoltrar in text per rumantsch u per inquala autra tschantscha; dentant: «Ils linguatgs uffizials dal congress èn il catalan, l’englais, franzos e spagnol. Tgi che trametta ina lavur redigida en in auter la dess agiunscher ina versiun en in da quests quatter (…). Cun l’inoltraziun dess ins inditgar ses num e sia professiun, lura sia adressa postala ed eventualmain electronica e ses numers da telefon e da fax». Tgi che vul trametter in text en ina tschantscha dal Grischun sto pia al translatar l’emprim en ina da las quatter uffizialas. Buna lavur! 

1) Adressa: La Usc di Ladins, Cësa di Ladins, streda Rezia 83, I-39046 Urtijëi. Telefon 0039 0471 797 199. Fax 0039 0471 797 384. Posta electronica: info@lauscdiladins.com. 
2) Adressa: Fifth International Conference on Translation, Facultat de Traducció i d’Interpretació, Universitat Autònoma de Barcelona, E-08193 Bellaterra (Cerdanyola del Vallès). Posta electronica: cg.traduccio2001@uab.es.