La mattatscha ch’era gugent giu Rain è daventada artista
Gist duas vernissaschas da sora Gielia Degonda han gì lieu ils ultims dis

(anr) Tge ch’i po dar ord in uffant che vegn trasora cun ils satgs plain crappa a chasa gliez han gist duas vernissaschas cun sora Gielia Degonda mussà ils ultims dis. Avant pli che 50 onns turnava la pitschna mattatscha savens si dal Rain a Cumpadials cun crappa. Ils geniturs han scurlattà il chau. Forsa han els perfin fatg quitads sch’els han vesì tge plaschair che la mattatscha aveva da sia crappa. Cura che la matta è vegnida pli veglia e malegiava trasora han ils geniturs ditg: «Ma ti na pos tuttina betg adina star vid il malegiar.» Gist quai ha ella dentant fatg ed è daventada in’artista renconuschida. E cun crappa turna ella anc oz a chasa da ses viadis. Igl n’è betg pli la guliva e radunda crappa si da Rain, mabain crappa da l’America, da la Grezia, fotografias da las miraglias ad Assisi u maletgs da menhirs u sculpturas arcaicas. «Era l’archeologia na lascha betg liber mai», raquinta sora Degonda en ses atelier en la claustra dad Ingenbohl. Là è ella circundada da ses maletgs e da massa scalgias e crappa. 

En l’intern dal crap 
Che ses dissegns han da far insatge cun crappa è ella vegnida sisur pir cura ch’ella ha gì sia emprima exposiziun. Là ha in um fatg attent ella ch’ella dissegnia crappa u grippa. Forsa la crappa da la patria? Sch’ins guarda l’emprim sin ils maletgs da sora Degonda ves’ins sfessas e sfendaglias. Quellas van en l’intern u en la profunditad atras pliras rasadas. Cun guardar pli ditg chatt’ins tuttenina anc autras dimensiuns. Sco sch’ins penetrass la surfatscha. I cumpara ina stanza, perspectivas u in tumbin che va lunsch giuaden. Era sche la profunditad en ils maletgs da sora Degonda fa forsa tema cumpara adina era puspè la speranza: Èn quai betg scalas che l’artista ha skizzà viaden en quai precipizi? U èsi cruschs? E lura datti puspè sumbrivas – carstgauns che sautan sur las sfendaglias. 

Dus munds: Scola e malegiar
Dapi 1969 è sora Degonda scolasta da dissegnar al Theresianum, la scola media ad Ingenbohl. Ella è fitg leda ch’ella sco artista ha in fil che maina ella tar la giuventetgna. Sch’ella discurra dal dar scola sent’ins immediat ch’ella fa quai fitg gugent. Tuttina dovra ella era l’art, uschiglio daventa ella malidia: «Per mai èsi il pli grond plaschair da lavurar vi da mes maletgs suenter ch’jau hai gì bler da far en scola.» Malegiar è per ella meditaziun. Ella sfundra lura en in auter mund. Ma ses dissegns n’èn perquai betg dad in auter mund, anzi: «Il coc da mes maletgs ha da far cun quai ch’è qua, cun il mund real.» Uschia chatt’ins tar sora Degonda era maletgs che mussan impressiuns da l’accident da l’aviun avant Halifax. En in’auter maletg ha la sora retegnì l’attentat a Luxor en Egipta avant dus onns. 

Gran Canyon u culms grischuns?
Sch’ella n’avess betg ina gronda e simpla crusch che penda avant ses pèz, na regurdass atgnamain nagut ad ina mungia. Sora Gielia Degonda è in tip poliglot sco blers auters artists. Ella raquinta da curs ch’ella ha dà en auters pajais. Lura menziunescha ella il viadi da studi tar il Gran Canyon. Ella raquinta che l’America cun sia vasta e marcanta cuntrada ha impressiunà fitg ella. Malgrà tut entusiassem per pajais esters, agiunta sora Gielia da bass, sco sche nagin astgass udir: «Mo noss culms grischuns èn pli fins.» Ed in chaud surrir mitscha dals chantuns da ses egls. 

Exposiziun a Lucerna e vernissascha cun litografias
Enfin il schaner pon ins visitar l’exposiziun da dissegns da sora Gielia Degonda en il Romero-Haus a Lucerna. La dumengia è stà vernissascha cun ils dissegns che l’artista ha fatg aposta per las localitads da la chasa Romero. L’emprim aveva ella prevesì d’exponer auters maletgs per questa exposiziun. Damai che las paraids traguttevan dentant las colurs da quests maletgs ha sora Degonda cumenzà danovamain cun la lavur e fatg ina nova seria cun dissegns en rom alv. 
Ina segunda vernissascha e festa ha gì lieu la gievgia passada. L’associaziun d’artists da Sviz ha procurà per ina ediziun da 50 litografias dal maletg «eingebundene Ebene». 
L’associaziun d’artists scriva da sora Degonda: «Sias ovras chattan attenziun tant en Svizra sco era en l’exteriur. Il pli profund intent da l’artista è da betg mo dumandar suenter la derivanza e la finamira, mabain era da dar cun ses agen stil a questas dumondas ina furma optica speziala.» 

L’exposiziun en la chasa Romero va enfin ils 9 da schaner ed è averta ils lavurdis da las 8.00 enfin las 18.00, la dumengia da las 9.30 enfin las 17.00.