Nus duvrain la "mini-universitad-mobila" per il rumantsch!
Ina proposta per schliar la situaziun desolata per studentas e students da 
rumantsch

Da David Spinnler

Iso Camartin ha abandunà l'universitad e la scola politecnica da Turitg avant in onn. Ussa na pon ins betg pli studegiar rumantsch a Turitg. I na dat pli nagin che po examinar lavurs da seminari. Nagin na po pli far examens cun students che fineschan il studi. L’universitad e la Scola politecnica federala ston spargnar e far novs concepts. Quella procedura dura anc onns. Tge duain las studentas ed ils students da rumantsch far ussa? Nus duvrain In'atgna universitad rumantscha mobila!

La Svizra e in pajais da quatter linguas. Cler. Per il solit en ins superbi da quest fatg. Uschè in pitschen pajais, ma uschè fegher! Cler, mintgatant emblida inqual cusseglier federal che 50'000 desperados muntagnards discurran rumantsch. Ma sch'ins vul esser realistic, ston ins bain dir che ...
Ins po era studegiar rumantsch a las universitads da Turitg e Friburg. Ins pudeva. A Turitg na pon ins betg pli. Friburg ha anc adina ina professura cumplaina per rumantsch, occupada dal linguist Georges Darms: Ina professura per litteratura rumantscha na datti pli en Svizra. Bain, in professer per quels per students, quai stuess bain tanscher. En autras direcziuns da studi è la relaziun tranter il numer da students ed il numer da professers anc mendra ...
A Turitg na vul ins betg metter davant porta las studentas ed ils students da rumantsch. Ma è la finanziaziun da l'educaziun universitara rumantscha chaussa dal chantun Turitg? A Turitg din tuts che la situaziun actuala è deplorabla, ma ch'ins stoppia spargnar. La Scola politecnica federala e l'Universitad èn sut enorma pressiun politica en quel connex. Politichers sco Hans Fehr (pps) vulan schliar la partiziun per scienzas umanas e socialas da la Scola politecnica. I sto perquai vegnir fatg in nov concept per quella partiziun. Enfin ch'in concept è fatg datti in moratori per occupar novas professuras. Quel vala natiralmain era per la professura vacanta da rumantsch. A l'Universitad pon ins installar ina nova professura be sch'ins schlia in'autra ...
Il cussegl federal ha ditg ch'el insistia sin la professura rumantscha a Turitg. Quai è fitg bun ma quel statement sulet na gida nagut: il cussegl federal nun ha naginas cumpetenzas da far prescripziuns obligantas a las scolas autas a Turitg ...
La Lia rumantscha sa tegna ferm vi dal statement dal cussegl federal. Il secretari da la Lia, Gion Antoni Derungs, vul iniziar differentas correspundenzas che duajan far squitsch sin las instanzas responsablas dad occupar la professura il pli spert pussaivel. EI vesa dentant ch'ins vegn a scriver almain l'onn 2000 fin che la professura è propi occupada. Per surmuntar quel temp appellescha el a la responsabladad dad Iso Camartin envers ses anteriurs students. La Lia vul tschertgar ina soluziun provisorica cun l'Universitad, cun la Scola politecnica e cun Iso Camartin. Uschia pon ins forsa offrir prelecziuns e seminaris ...
Damai: Tuts deploreschan che la professura da rumantsch a Turitg è vacanta. Tuts fissan cuntents sch'i dess ina soluziun. Quai na gida però nagut a las studentas ed als students. Quels na pon betg spetgar onns enfin che la Scola politecnica ha fatg in nov concept, enfin ch'ins ha evaluà ina persuna adattada, enfin che ...

Faschain ina pitschna universitad mobila per il rumantsch! 
Sche nus na vulain betg vegnir grischs cun spetgar, lura stuain nus damai organisar sezs il studi da rumantsch. Ina varianta fiss da trametter tut las studentas e tut ils students da rumantsch a Friburg. Il dischavantatg da quella soluziun fiss però che a Friburg na datti betg in professer per litteratura rumantscha. I n'è betg da supponer che l'Universitad da Friburg pudess engaschar anc in tal professer.
Ma i dat anc in’autra pussaivladad per organisar il studi da rumantsch: Nus organisain sur la Lia rumantscha in team cun ina professura da litteratura, ina da linguistica ed ina per linguistica applitgada (era per emprender rumantsch grischun). Quest team viagia enturn tranter Cuira, Turitg e Friburg per instruir tut ils students e tut las studentas.

Pajà vegn il team rumantsch da la Confederaziun, dal Chantun Grischun e lura pon ins anc tschertgar sponsurs privats. Tut las universitads svizras acceptan las prestaziuns che students absolvan tar noss team professoral.
Quai fiss ina soluziun optimala per ils students. Quai fiss però era ina sfida interessanta per il team professoral. La Lia rumantscha savess era profitar dal team professoral cun quai che quel fiss mobil e visitass era la Lia a Cuira, il DRG etc. La collavuraziun interrumantscha daventass fantastica.
Per ina cuminanza uschè pitschna sco la Rumantschia è in model en la direcziun menziunada il futur. Nus na pudain betg pli sa laschar sin instituziuns sco l'Universitad e la Scola politecnica che ston funcziunar adina dapli tenor las reglas dal martgà. In pitschen rom sco il rumantsch na po betg concurrenzar sin quel martgà. 
Damai: Prendain sezs l'iniziativa! Las studentas ed ils students da rumantsch èn segiramain pronts da sa participar a la concretisaziun da quest'idea. Co statti cun ils auters?