La perdita da la Vuclina avant 200 onns 
Ina nova publicaziun davart la Confisca

(AcGR) Avant 200 onns n'han ils Grischuns betg pers sulettamain lur regiuns subditas Vuclina, Clavenna e Buorm; pauc temp suenter la separaziun da quests territoris è er lur facultad vegnida confiscada. Sco che la Confisca è succedida, tge dimensiun che las perditas han cuntanschì e sch'i è vegnì ad ina restituziun, n'han ins fin uss betg perscrutà.
En sia lavur da licenziat ch'el ha scrit la mesadad dals onns 70 a l'universitad da Turitg sut l'entruidament da professer Hans Conrad Peyer, è Gieri Dermont sa deditgà als problems che stattan en connex cun la confiscaziun da la proprietad privata dals Grischuns. Parallelamain a las occurrenzas ch'èn vegnidas organisadas quest onn en memoria als eveniments dals 200 onns, ha l'Archiv chantunal dal Grischun publitgà uss la lavur da Dermont: "Die Confisca" sco tom 9 da la retscha "Quellen und Forschungen zur Bündner Geschichte".

Pertutgant la furmaziun da la facultad
En il tractat vegnan skizzadas l'emprim las relaziuns demograficas ed economicas da las trais valladas enturn l'onn 1800. En in ulteriur chapitel problematisescha l'autur da dumonda da l'acquisiziun dals possess grischuns en la Vuclina. Lunsch avant ch'ils Grischuns eran daventads ils patruns da questas regiuns subditas, possedevan singulas famiglias da la classa dirigenta bains funsils considerabels en las regiuns subditas posteriuramain. Quels bains eran ellas s'acquistadas tras cumpra u stgomi u er tras maridaglia. Er pon ins cumprovar singulas donaziuns, uschia per exempel a la claustras da Mustér. A partir da 1512 è l'occupaziun dals uffizis en la Vuclina stada ina buna chaschun per augmentar il possess. L'exploraziun dals subdits tras divers uffiziants è pia er stà il motiv decisiv da la perdita da las trais valladas l'onn 1797.

Confisca e restituziun
Apaina ch'ils Vuclinais èn stads independents, han els preparà il proxim culp encunter il Grischun. In comité ch'era consentì da Napoleun ha decretà la confiscaziun da tut la facultad privata dals Grischuns en las trais valladas. In punct central da la favur furma l'eruida da las famiglias pertutgadas e da la qualitad da lur possess en ils stadis subdits. Quai succeda tras in'evaluaziun da tscherts inventaris da perditas.
L'autur tracta detagliadamain la dumonda da la restituziun. Cun agid d'ina perscrutaziun detagliada da las funtaunas reusseschi da mussar che tut ils possessurs da terren ch'han subì donn e ch'han er pudì documentar quai, èn vegnids indemnisads en proporziun a lur perdita. Las perditas renconuschidas èn sa muntadas sin ca. 3.6 milliuns rentschs. Ils emprims pajaments èn dentant succedids pir l'onn 1834, pia dapli che 35 onns suenter la confiscaziun. La settavla e finala dividenda han ils donnegiads u lur ertavels survegnì pir 1860 ed anc dus onns pli tard han ins concludì definitivamain la fatschenta da la Confisca. Totalmain han ins pudì restituir suenter la deducziun dals custs administrativs bunamain 1.6 milliuns rentschs u en media ca. 45% da la perdita subida oriundamain, senza resguardar il tschains.

Gieri Dermont, Die Confisca. Konfiskation und Rückerstattung des bündnerischen Privateigentums im Veltlin, in Chiavenna und Bormio (1797-1862). Quellen und Forschungen zur Bündner Geschichte Bd. 9, Cuira 1997, 151 paginas, 29 francs. Da retrair en scadina libraria u tar la chasa editura Bündner Monatsblatt/Desertina, 7004 Cuira.